Jeroen Swarte ziet zichzelf als muzikale gids

“Een paar jaar geleden ben ik gestart met een eigen bedrijfje, ‘de KlankZaak’. Met de KlankZaak ging ik doen wat ik eigenlijk al heel lang deed: mensen kennis laten maken met muziek door er over te vertellen en door muziek te laten horen. Ik werk namelijk al meer dan 20 jaar als activiteitenbegeleider in de psychiatrie en daar merkte ik vanaf het begin hoe ongelooflijk belangrijk muziek voor mensen is. Iedereen heeft muziek die je raakt, blij maakt, of doet denken aan vroeger.

Nieuwe muziek
Ik merkte ook hoe graag mensen nieuwe muziek willen leren kennen, maar niet goed weten waar ze dan moeten zoeken. Ik ben eigenlijk een soort muzikale gids. Nieuwe muziek leren kennen is een soort avonturenreis. Je leert andere stijlen, instrumenten en klanken kennen en dus ook andere culturen, tijdperken en manieren van denken en beleven. En daardoor leer je ook weer nieuwe kanten van jezelf kennen… wat je mooi en lelijk vindt, of interessant, of raar, of waar je een beetje aan moet wennen. En soms kun je vreemde muziek beter ‘binnen laten komen’ als je weet waarom een componist het op díe manier geschreven heeft. Muziek is dan niet alleen een track op een CD, of een mp3-tje, maar een uiting van een ander mens die daar hart en ziel in heeft gelegd. De poging om die muziek te begrijpen is ook een poging om een ander mens te begrijpen.

Voorkeur voor klassiek
Om deze en andere redenen luister ik graag met andere mensen naar muziek. Mijn ervaring is dat klassieke muziek altijd veel stof tot nadenken geeft. Misschien komt dat door de enorme hoeveelheid en verscheidenheid aan klassieke composities. Of misschien door de gemiddeld genomen wat langere stukken dan popnummers, waardoor je wat meer ‘belevingstijd’ krijgt. Misschien ook omdat er niet altijd gezongen wordt bij klassieke muziek, waardoor je eigen invulling wat meer ruimte krijgt. Ik weet het nog steeds niet precies. Overigens houd ik heel erg van popmuziek. Ik coach bandjes en ik speel dan gitaar of toetsen. Echt superleuk om te doen. Maar mijn hart gaat van klassieke muziek toch wat sneller kloppen. Misschien dat ik daardoor ook iets extra’s overbreng als ik met anderen samen naar klassieke muziek luister, wie zal het zeggen?

Kindercollege
De KlankZaak is vooral voor een volwassen publiek. Ik geef cursussen, ‘luisterlezingen’ en inleidingen bij het Gelders Orkest en bij opera’s. Af en toe doe ik ook iets muzikaals met kinderen: ik schrijf liedjes voor de basisschool van mijn eigen kinderen en ik geef ook pianoles aan kinderen. Daar geniet ik al heel erg van en eigenlijk zocht ik al langer naar manieren om ook met kinderen naar klassieke muziek te luisteren.
Het laatste jaar geef ik cursussen bij de openbare bibliotheek in Nijmegen en daar vroegen ze me of ik niet ook een ‘kindercollege’ wilde doen. Dat was mijn kans!
Helemaal gerust was ik er niet op: hoe zouden die kids reageren? Maar ik houd wel van improviseren, dus ik waagde het er maar op. Gelukkig maar! Met 20 kinderen en 10 ouders erbij hebben we een fantastisch uurtje gehad. Kinderen laten heel graag weten wat ze van iets vinden, of wat ze er in horen, en ik vind het leuk om daarover met ze te praten.

‘Ik hoor, ik hoor wat jij niet hoort’
Het kindercollege op de Pianodag heet: ‘Ik hoor, ik hoor wat jij niet hoort’. Dat verwijst naar hoe verschillend iedereen naar dezelfde muziek luistert, hoe iedereen daar andere dingen in hoort en andere emoties ervaart. Ik ben daar erg nieuwsgierig naar en vraag de kinderen te benoemen wát dan in de muziek precies die beleving teweegbrengt: is het een instrument, een melodie, een ritme, een bepaald moment? Dat kan van alles zijn en eigenlijk maakt dat niet eens uit. Ik help daar bij, reik ze woorden aan, onderzoek samen met ze. Zo ga je muziek beter begrijpen, niet alleen maar als iets wat je mooi of lelijk vindt, maar ook als expressiemiddel, als speeltuin, als kunstobject, als spiegel. Er ontstaat een gelaagdheid die diepte aan je beleving geeft. En nog iets: belevingen kunnen dan wel heel verschillend zijn, maar ze zijn allemaal waar én waardevol. Dat besef komt zelden expliciet ter sprake, maar ik weet zeker dat dat goed is voor ons inlevingsvermogen en voor ons respect voor anderen. Over smaak kun je prima twisten, maar het is eigenlijk nergens goed voor.

Verschillen zijn leuk!
Op de pianodag gaan we dus luisteren naar muziekfragmenten. Ik ga nog even niet zeggen welke! Bij sommigen hoort al een titel die een componist eraan gegeven heeft, maar die vertel ik dan bijvoorbeeld pas achteraf. Dan kan iedereen zich zijn of haar eigen beeld van de muziek vormen. Anders wordt de muzikale ervaring al gestuurd en dat wil ik voorkomen. Ik werk altijd met kleurige presentaties, met veel filmpjes en muziek en ik vertel er graag mooie verhalen bij. En we gaan ook zelf aan de slag met instrumenten, of met onze stem. Daarmee kunnen we zelf iets uitbeelden, precies zoals je vindt dat bijvoorbeeld een lentedagje moet klinken, of een mopperend meneertje, of een op hol geslagen computer.
En ook hier geldt: iedereen doet dat anders, omdat je oren van binnen nou eenmaal andere dingen horen. Maar die verschillen zijn nou juist zo leuk!

Band met Emmen
En er is nog een andere reden waarom ik er heel veel zin in heb: ik ben opgegroeid in Emmen. Daar heb ik van mijn 12de tot mijn 18de pianoles van Marijke de Gruil gehad. Aan haar en aan de muziekschool van toen heb ik ongelooflijk veel te danken, dus voor mij is het geweldig dat ik juist hier in Emmen een kindercollege kan komen geven. Ik hoop dat door dit soort pianodagen en andere muzikale ervaringen kinderen ook weer geïnspireerd worden om verder te gaan met muziek.”

Jeroen Swarte